مناسب ، يعنى حد يا تعزير مىشوند . « 1 » 6 . علّامه حلّى : شرايط ذمّه يازده چيز است : . . . هفتم : پناه دادن به جاسوس مشركان ؛ هشتم : كارى كه بر ضرر مسلمانان باشد به اينكه مشركان را به اسرار مسلمانان آگاه سازد يا با آنان مكاتبه كند . اين شش شرط اگر در عقد ذمّه بيايد با مخالفت يكى از آن‌ها ، پيمان نقض مىشود و گرنه نقض نمىشود . آرى ، حدّ و تعزير مناسب با جنايت ، اجرا مىشود . اگر يكى از آنان قصد يكى از اين كارها را داشت از او ممانعت مىشود و اگر با جنگ در مقام مقابله برآمد ، عهد و پيمان خود را شكسته است . « 2 » 7 . شهيد اوّل و ثانى : اهل كتاب همچنين هستند . با آنان جنگ مىشود تا اسلام بياورند يا كشته شوند ، مگر اينكه به شرايط ذمّه تن دهند . شرايط عبارت است از : . . . هرگز با فتنه در دين مسلمانان ، متعرّض آنان نشوند ، مال مسلمانان ندزدند ، جاسوس مشركان را پناه ندهند ، به اسرار آنان راهنمايى نكنند . شهيد ثانى در شرح گفته است : دو شرط اوّل در عقد ذمّه ، لازم است . . . ولى باقى شرطها ، ظاهر عبارت اين است كه آن‌ها هم لازمند و در دروس به آن تصريح كرده است و گفته شده : با مخالفت اين شرايط از ذمّه خارج نمىشوند ، مگر اينكه [ قبلا ] با آن‌ها شرط شده باشد كه اظهر اين قول است . « 3 » 8 . شيخ جعفر كاشف الغطاء : هر كس معلوم شود با جاسوسى و خبرچينى براى كفّار خيانتى به مسلمانان كرده است يا تلاش در فتنه‌انگيزى و تفرقه ميان مسلمانان كند و كلام ايشان را تضعيف كند ، پيمان او منحل مىشود . « 4 » همچنين گفته است : كسانى كه براى جزيه يا جهت ديگر مصونيت پيدا كرده‌اند اين مصونيت با اخلال در امور مسلمانان از ميان مىرود ؛ مثل اينكه براى مشركان جاسوسى كنند يا باعث شكست مسلمانان شوند يا فتنه‌گرى كنند و از اين قبيل كارها كه مقتضى ضعف و شكست اسلام است . « 5 »

--> ( 1 ) . شرائع الاسلام ، ج 1 ، ص 329 . ( 2 ) . قواعد الاحكام ، ج 1 ، ص 102 ؛ نك : جامع المقاصد ، ج 3 ، ص 378 ؛ منتهى المطلب ، ج 2 ، ص 959 ؛ ايضاح الفوائد ، ج 1 ، ص 377 . ( 3 ) . روضة البهيّه ، ج 2 ، ص 388 . ( 4 ) . كشف الغطاء ، ص 400 ؛ نك : محقق قمى ، غنائم الايام ، ص 592 . ( 5 ) . همان .